Nesnel bir neticeden hareketle öznel sonuçlar doğuran cümlelere çıkarım diyebiliriz. "Senin bu sınavdan yüksek alman, senin gelecekte iyi bir yere gideceğini gösterir." Şeklindeki bir cümle çıkarımdır.
Herhangi bir metinde bildirilen anlamın ötesine geçme durumu çıkarım olarak ifade edilmektedir.
Bir şeyin durumunu belirgin bir duruma getirmek amacıyla kullanılan kelimeler saptamada bulunmak olarak değerlendirilir. "Ahmet'in bu yılki büyük başarısı ülke ekonomisine de büyük katkı sağlayacaktır" Bu örnekte olduğu gibi Ahmet'in başarısı hakkında saptamada bulunulmuştur.
Not: Aynı kökten türemiş olan çıkarsama kelimesi çıkarım ile eş anlamlıdır. İki kelime cümle içerisinde birbirinin yerine kullanılabilir. Analoji, iki farklı kavramın ortak noktaları arasında bağlantı kurarak çıkarımda bulunmak demektir.
Çıkarım, en genel anlamıyla, verili önermelerden bir sonuç önermesi elde etmektir. Verili önerme bir tane olduğunda, bu önermeden yola çıkarak bir sonuç önermesi elde etmeye doğrudan çıkarım denir.
Nesnel bir neticeden hareketle öznel sonuçlar doğuran cümlelere çıkarım diyebiliriz. "Senin bu sınavdan yüksek alman, senin gelecekte iyi bir yere gideceğini gösterir." Şeklindeki bir cümle çıkarımdır.
3.1 Çıkarımın genel yapısı
Çıkarım (inference, inferentia), gerekçe olarak bir veya birden çok önermeyi gösterip başka bir önermeyi öne sürmek olarak tanımlanabilir. Gerekçe olarak öne sürülen önermelere öncül, gerekçelendirilen önermeye de sonuç (veya sonuç önermesi) denir.
Paragrafta saptama yapmanın birçok yolu vardır. Neden sonuç ilişkisine dayalı olarak, bir meseleyi derinlemesine analiz ederek, çıkarımlarda bulunarak ve konuyu birden fazla örnekle açıklayarak saptama yapılabilir. Sayısal verilerden yararlanılarak yapılan tüm tespitler ve öngörüler birer saptamadır.
Türk Dil Kurumu "saptama" kelimesini " saptamak işi, tespit" şekilde açıklamaktadır. "Bir nesne ya da durumun ayırıcı özellikleriyle tanınması ya da bir konunun gözleme ya da ölçüye vurularak ayrıtlarıyla belirlenmesi" olarak açıklamıştır.
Bir meseleye, olaya ya da konuya dair bilinmeyen noktaları öğrenip göstermeye tespit denir. Dilimize Arapçadan geçmiş olan bu sözcük, sübut kelimesinden türetilmiştir.
