Romanda, İstanbul köklü bir ailenin kızı olan çocuk ruhlu Feride'nin çok sevdiği nişanlısı tarafından ihanete uğramasıyla kendini öğretmenlik mesleğine adaması ve hayatını kazanabilmek için Anadolu'da şehir şehir dolaşması anlatılır.
Çalıkuşu Feride'nin arzusunu akla, mantığa, sağduyuya, elverişliliğe kurban etmez. Onun yerine roman Feride'nin “mutlaka istediği şeyi” etrafındakiler ne derse desin elde etmesiyle biter. Nitekim romanın sonunda Kamran'ı kendisine çekip öpen de Feride olur.
Çalıkuşu kitabının konusu kitabın ana karakteri olan Feride, yabancı bir şehire ve yabancı bir otele gider. Otelde ise kendi genç kızlık dönemlerini anlatır. Çalıkuşu kitabının ana fikri eğer ortada gerçek bir aşk söz konusu ise araya kimler girerse girsin bu aşka kimse engel olamaz. Çalıkuşu Kitabını Kim Yazmıştır?
ÇALIKUŞU, Reşat Nuri Güntekin''in en yaygın ününü kazandığı ilk romanı. Romanda, iyi öğrenim görmüş bir İstanbul kızının, Anadolu'nun çeşitli köy ve kasabalarında öğretmen olarak yaşadığı serüven anlatılır.Serüven yönü ağır basan bu romanda, kişilerin duygu dünyaları, ülke gerçeklerinden soyutlanmadan verilir.
Sonuçta Feride bulunamaz. Reşat Nuri Güntekin Bursa'ya ilk kez 1913 yılında, 24 yaşındayken geldi. Bursa Sultanisi'nde (Bursa Erkek Lisesi) orta kısım Fransızca öğretmeni olarak 1 yıl 28 gün çalıştı (Kanter, 2006, s. 19).
Çalıkuşu'nda final akşamı!
Neriman'ın karnındaki bebeğin Kamran'dan olmadığını herkes öğrenir. Aşk kaldığı yerden devam etmeye başlamıştır. Konaktakiler bu mutlu haberin sevincini yaşarken Azelya'nın canı çok sıkılır. Acısı ve öfkesi bitmeyen Neriman, ona uyguladığı tedavi gerekçesiyle Kamran'ı şikayet eder.
Feride (Fahriye Evcen): 20 yaşında, deli dolu bir genç kız. Okulda “Çalıkuşu” lakabını alıyor. Teyzesinin (Besime) oğlu Kâmran'a âşık fakat duygularını kendinden bile saklıyor.
Anlatıcının, roman boyunca Feride'nin şahsında eleştirel bakış açısıyla hem eğitim problemlerini hem de olayları realist olarak yorumlaması özelliği bunun bir kanıtıdır.
Reşat Nuri Güntekin'in (1889-1956) Çalıkuşu (1922) adlı romanında bürokrasi eleştirilmektedir. Gereksiz kırtasiyecilik, bireyin dışlanması, bürokra- sinin kişisel menfaatlere alet edilmesi gibi meseleler vurgulanmaktadır. Yazar, bürokrasiyi eleştirirken aynı zamanda nasıl olması gerektiğini de göstermekte- dir.
Yeşil Gece, Reşat Nuri Güntekin'in bir romanıdır. Kararmış ve sadece yeşil bir ışıkla aydınlanmış zihinleri bir yenilikçi öğretmenin gözünden anlatan roman, Kurtuluş Savaşı'nı Cumhuriyet'in ilk yıllarını anlatmıştır. Kitap 1928 yılında bitirilmiştir.
