Tümel önerme, bir varlık sınıfının tamamı/bütünü hakkında bir evetleme veya değilleme yapan bir önermedir ve genellikle “Bütün”, “Her”, “Hiçbir”, “...'in hepsi”, “...'in hiçbiri” ve benzeri ifadeler yoluyla kurulur. Örnekler: “Bütün insanlar canlıdır”, “Kedilerin hepsi kuyrukludur”, “Hiçbir bitki bilinçli değildir.”
Tümel önermeler
Konunun kapsamına giren bütün bireyler için belli bir şey bildiren önermelerdir. “Bütün s'ler p'dir.” şeklinde ifade edilebilir. Tümel önermeler için önerme “her, bütün, tüm” ifadelerini içeriyorsa bunlar tümel olumlu, “hiçbir” ifadesini içeriyorsa tümel olumsuz olur.
Günlük dilde “veya”, “ya da”, “ya … ya …” gibi sözcüklerle ifade ettiğimiz ekleme, tikel evetleme eklemi denir. Kısaca, iki basit önermenin “veya” (V) eklemiyle birleştirilmesinden oluşmuş bileşik önermeye tikel evetleme önermesi adı verilir.
Tümel, tekil ve tikel kavramlar: Eğer bir kavram bir sınıfın tümüne işaret ediyorsa tümel, sadece bir elemanına işaret ediyorsa tekil kavram adı verilir. Örneğin şehir kavramı tümel iken, İstanbul tekildir.
Tekil önerme, özne terimi, bir varlık sınıfını değil tek bir varlığı –yani Aristotelesçi anlamıyla bir birincil tözü– belirten önermedir. Tek bir varlık genellikle bir özel adla belirtildiği için tekil önermenin özne terimi genellikle bir özel addır, örneğin: “Sokrates ölümlüdür”, “Platon Romalı değildir”.
Tümel, külli veya evrensel (İngilizce: Universal), bütün varlıkları ve var olan her şeyi kapsayan, düşünülen şeyleri içine alan; özel ve birbirinden ayrı özellikler taşıyan şeylerin (tikel) paylaştığı ortak özelliği dile getiren felsefe ve metafizik kavramıdır.
ile önermelerinin "ise" bağlacı ile bağlanmasıyla elde edilen bileşik önermeye koşullu önerme ya da " ise " önermesi denir ve " p ⇒ q " şeklinde gösterilir.
Bir bütünü oluşturan parçaların her birine tikel denir. Tekil kavramlar ve olgularla yapılan önermeler ise tikel önerme olarak adlandırılır. Örneğin: ''Bazı insanlar doğuştan yeteneklidir'' önermesi tüm insanları kapsamadığı için bu önerme tümel değil tikel olarak nitelendirilir.
a) Tümel Evetleme Eklemi: İki veya daha fazla sayıdaki önermeyi birleştiren 've' (ya da 've' ile aynı anlama gelen başka deyimlerin) dile getirdiği ekleme "tümel evetleme eklemi" denir. 'A' olarak sembolize edilir. Bu eklem aracılığıyla kurulan önermelere "tümel evetleme önermesi" ya da "tümel evetleme" denir.
1. Karşıt (Üst) Önermeler: Konu (özne) ve yüklemi aynı olan iki tümel önerme, nitelik yani olumlu ve olumsuz olma yönünden farklı iseler, bunlara karşıt önermeler denir.
