Bilinen doğrular ya da bilinen yanlışlardan yola çıkarak birtakım sonuçlara ulaşmak çıkarımda bulunmak anlamı taşımaktadır. Özellikle bir durum hakkında farklı bir bakış açısı üzerinden yorum yapmak olarak da ifade etmek mümkün. Böylece herhangi bir konu ya da olgu ele alınır ve başka bir olgu ortaya çıkarılır.
Çıkarımda bulunma anlamı yapılandırmak için kullanılan bilişsel bir süreçtir. Bireyin yeni öğrendikleriyle eski öğrendiklerini bütünleştirip farklı anlamlar kurmasını sağlayan bu sürecin anlamlandırmada önemli bir rolü vardır. Çıkarım yapma becerisinde en önemli unsurlardan biri kişinin ön bilgileridir.
Nesnel bir neticeden hareketle öznel sonuçlar doğuran cümlelere çıkarım diyebiliriz. "Senin bu sınavdan yüksek alman, senin gelecekte iyi bir yere gideceğini gösterir." Şeklindeki bir cümle çıkarımdır.
Çıkarım, en genel anlamıyla, verili önermelerden bir sonuç önermesi elde etmektir. Verili önerme bir tane olduğunda, bu önermeden yola çıkarak bir sonuç önermesi elde etmeye doğrudan çıkarım denir.
Çıkarım, metinde açıkça verilmeyen bilgileri bulmak ve anlamsal boşlukları doldurmak demektir. Bunun için bilinenlerden bilinmeyene doğru gidilmekte ve metindeki örtük bilgiler keşfedilmeye çalışılmaktadır. Çıkarım yapma işlemi önce sözlü ardından yazılı metinlerle öğretilmektedir.
Çıkarımda bulunmanın asıl amacı kişinin öğrendiği bilgiyi kendisi için anlamlı hâle getirmesidir. Çıkarımda bulunan okur, bunun için kendi inançları, değerleri ve geçmiş bilgileriyle bir sonuca ulaşır. Bazen yapılan çıkarımlar asıl amacıyla da uyuşmayabilir. Bu durumda çıkarım bireysel farklılık da gösterebilir.
Geri çıkarım yine ilk iki yöntemden farklı olarak bir yaratıcı düşünme metodudur. Tümden gelim mevcut yargıları tikeller için geneller. Tüme varım mevcut seçimleri eleyip daraltarak genel geçer yargılar oluşturur. Geri çıkarım ise öncülleri açıklayan yeni fikirler, çıkarımlar ve hikayeler için alan oluşturur.
Bilinen doğrular ya da bilinen yanlışlardan yola çıkarak birtakım sonuçlara ulaşmak çıkarımda bulunmak anlamı taşımaktadır. Özellikle bir durum hakkında farklı bir bakış açısı üzerinden yorum yapmak olarak da ifade etmek mümkün.
3.1 Çıkarımın genel yapısı
Çıkarım (inference, inferentia), gerekçe olarak bir veya birden çok önermeyi gösterip başka bir önermeyi öne sürmek olarak tanımlanabilir. Gerekçe olarak öne sürülen önermelere öncül, gerekçelendirilen önermeye de sonuç (veya sonuç önermesi) denir.
Not: Aynı kökten türemiş olan çıkarsama kelimesi çıkarım ile eş anlamlıdır. İki kelime cümle içerisinde birbirinin yerine kullanılabilir. Analoji, iki farklı kavramın ortak noktaları arasında bağlantı kurarak çıkarımda bulunmak demektir.
