Belli bir amaç doğrultusunda bir araya getirilmiş söz ve sözcük topluluğu cümle olarak bilinmektedir.
– Yazıda geçen, kitap, dergi, şiir adları tırnak işareti içinde yazılır. Örnek: Orhan Veli Kanık'ın “Dalgacı Mahmut” şiirini okudunuz mu? – Cümlede özellikle belirtilmek istenen sözler, tırnak işareti içinde yazılır. Örnek: Bir insanın en büyük ihtiyacı “sevgi”dir.
Olumlu-olumsuz cümle, istek cümlesi, ünlem cümlesi, şart cümlesi, soru cümlesi, emir cümlesi gibi çeşitleri vardır.
Temel Cümle: Bir cümlenin yüklemi temel cümledir. Cümlenin bildirmek istediği asıl yargı da bu cümleyle verilir. Diğer öğeler temel cümleyi açıklayan tamamlayıcı öğelerdir. Örnek: “Akşama geleceğim.” cümlesinde “geleceğim” yüklemi temel öğe, “akşama” sözü de onun tamamlayıcı öğesidir.
Cümlede duyguyu, düşünceyi, isteği veya haberi bildiren kelime genellikle cümlenin sonunda yer alır. Böyle cümlelere kurallı cümle denir.
Çoğunlukla özne, tümleç ve yüklemden meydana gelir. Bazen yan cümleciklerle anlamı pekiştirilir veya genişletilir. Cümle; düşünce, duygu, oluş ve isteklerin bildirildiği söz dizisidir. Tek bir fiil kipinden ibaret olduğu gibi, birbirine dilbilgisel bağlarla bağlı birçok kelimeden de meydana gelmiş olabilir.
Karşılaştırma cümleleri, bir varlığın, durumun veya kavramın azlığı-çokluğu, farklılığını, üstünlüğünü ifade eden kelimelerdir. Mesela “Ahmet'in ayakkabıları, Selma'nın ayakkabılarına göre daha fazladır.” Bu cümlede kullanılan “göre” sözcüğü, bir karşılaştırma yapmak amacı ile kullanılmıştır.
Bir duyguyu, düşünceyi, isteği, haberi, durumu, olayı vb. ifade etmek için kurulan ve kendi içinde anlam ve yargı bütünlüğü olan sözcüğe veya söz dizisine cümle denir. Bugün hava ne kadar güzel!
Tufan Demir, “evet, hayır”ı soru cümlelerinin cevabı olarak kullanılan belirteçler olduğunu belirtmiş; bu sözcükleri ve soru cümlelerinin yerine geçen sözlerin cevap belirteci olduğunu ifade etmiştir (Demir 2006: 486).
Türkçenin cümle kuruluşunda yüklemin olması gereken yer cümlenin sonudur. Öge dizilişi, genel olarak özne + tümleçler + yüklem düzeninde oluşur. Bu yapıda, yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle ya da düz cümle adı verilmektedir.
