Şiirin son dörtlüğü genellikle şairin mahlasını içerir. Kafiye şeması bbba, axaxa, ccca şeklinde olur. Karacaoğlan ve Dadaloğlu en önemli varsağı temsilcileri olarak sayılır. Örnek: Karacaoğlan'dan "Bre Ağalar" varsağı örneği olarak gösterilebilir.
Varsağı yiğitçe bir havayla okunur. Çoğunlukla "bre", "hey", "hey gidi", gibi ünlemler yer alır. Bu ünlemlerin bulunmadığı varsağılar ise genellikle ezgisiyle fark edilebilir.
Çoğunlukla; doğa, güzellik ve ayrılık temalarını işler. Varsağı: Güney Anadolu'da "Varsak" boyu halkınca özel bir ezgi ile söylenen nazım türlerinden biridir. Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişmektedir. Varsağı, biçimce semaiye benzemekte olup semai gibi hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla söylenmektedir.
Sone: Edebiyatımıza Servet-i Fünun devrinde Fransızlar dan girdi. Toplam olarak 14 mısradır. Kafiye düzeni abab – abba – ccd – ede dir.
Ayrıca semailerin kendine özgü bir de ezgisi vardır. Karacoğlan'ın semaileri ünlüdür. Güneydoğu Anadolu'da yaşayan Varsak boyu ozanlarınca söylenen şiirlere varsağı denilmiştir. Çok yaygın olmayan bir nazım biçimidir, ölçüsü ve uyak düzeni semai gibidir.
GÜZELLEME
İnsan, tabiat, aşk, sevgi sevgilinin güzelliklerinden bahseden şiirlerdir. Koşma nazım şekliyle yazılır. Lirik şiirlerdir. En önemli şairi Karacaoğlan'dır.
7'li ölçü daha çok mani türünde kullanılmıştır. 8'li kalıp semai, varsağı, destan ve türkülerin ölçüsüdür. 11'li ölçü ise başta koşma ve destan olmak üzere aşık ve tekke edebiyatı şiirlerinde kullanılmıştır.
Koşmalar ilk kıtasının birinci, ikinci ve dördüncü dizeleriyle öteki kıtalarının dördüncü dizeleri birbiriyle, kalan dizeler de kendi aralarında uyaklı şiirlerdir. Yani, koşmaların uyak örgüsü; genellikle: axax - bbbx - cccx... biçimindedir ve bir koşma genellikle en az 3 en çok 12 dörtlükten oluşur.
Musammat; ayrı bir nazım biçimi olmamakla birlikte bazı gazel ve kasidelerde uygulanan, dize ortasında da uyak bulunması temeline dayanan bir divan edebiyatı tekniğidir. Bu tekniğin kullanıldığı gazellere "musammat gazel" adı verilir.
aa-bb-cc-dd gibi bir düzene sahip olan «düz uyaklı» bir nazım biçimidir. Divan şiirindeki «mesnevi» nazım biçimini andırmakla birlikte beyitler arasında anlam bütünlüğü ve konu birliğinin bulunması, çeşitli ölçü ve kalıplarda yazılabilmesi gibi bakımlardan mesnevi nazım biçiminden ayrılır.
