Türk dilinin asli yardımcı ünsüzüdür. Bu /y/, aşağıdaki gibi durumlarda kullanılır: İsim çekiminde ana+y+a, baba+y+a, tarla+y+ı vb. Fiil çekiminde başla-y-an, dinle-y-ince, besle-y-ip, oku-y-acak, dene-y-ecek vb.
Kaynaşmış bir sözcüğü oluşturan kelimelerden birincisinin sonundaki ses kaybolması olayıdır. kahvaltı (< kahve altı), niçin (< ne için), nasıl (< ne asıl), n'olur (< ne olur), n'aber (< ne haber), seksen (< sekiz on), doksan (< dokuz on), kardeş (< karındaş).
Açıklamalı Yardımcı Ünsüz Örneği
Ünlüyle biten bir sözcükle bitiştirilirse, başlarındaki “i” sesi yerini “y”e bırakır. Bu ses olayına yardımcı ünsüz ya da koruyucu ünsüz denir.
Kaynaştırma Ünsüzleri (Koruyucu Ünsüzler)
Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana bulunmadığından, ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcükle ek arasına “y, ş, s, n” kaynaştırma ünsüzlerinden biri girer.
Türkçede kaynaştırma harfi olarak kullanılan 4 harf vardır: Bunlar sırasıyla n, s, ş ve y harfleridir.
Genel olarak kaynaştırma ünsüzleri -y ve -n sessiz harfleri olarak bilinmektedir. Bu ünsüz harfler kök + ek ya da ek + ek olması halinde iki ünlü harfin yan yana geldiğinde kullanılır. Ünlü harf ile biten kelimenin sonuna ünlü harf ile başlayan ek gelmesi halinde "y, n, ş, s" kaynaştırma ünsüzleri araya girmektedir.
Evet, kaynaştırma harfleri de kaynaştırma ünsüzleri olarak kabul edilir ve ünsüz türemesi sayılırlar. Çünkü sessiz harflerden önce gelen '-s/-ş' eki, sessiz harfin kaynaştırma ünsüzüyle değiştirilerek yeni bir ünsüz türemesi oluşur.
Ülkemizde kaynaştırma yoluyla eğitimin, tam zamanlı kaynaştırma, yarı zamanlı kaynaştırma ve tersine kaynaştırma olmak üzere üç farklı modelde uygulandığı görülmektedir.
Bunlar o başta olmak üzere a,e,i gibi sesli harflerdir. Örn; oncologia'da o kaynaştırma ünlüsüdür. 1. c harfinin okunuşu iki tiptir; c harfi a,o,u sesli harflerinden veya sessiz harflerden önce gelirse k şeklinde okunur.
*Türkçede iki ünlü yan yana gelmediği için, ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek getirileceği zaman araya kaynaştırma harfleri (y,ş,s,n) getirilir. Not: Kaynaştırma harflerinin iki ünlü arasında olmadan da kullanımı mevcuttur.
