Kaza: Allah'ın ezelde takdir buyurduğu şeylerin zamanı gelince takdir ettiği şekilde onları yaratması demektir. Başka bir ifade ile kader, Allah'ın kanunları, ölçüleri, kaza ise işlerin o kanun ve ölçülere göre meydana gelmesidir. İşte kader ve kaza budur.
Allah'ın ezelde irade ve takdir ettiği şeylerin yeri ve zamanı gelince gerçekleşmesine ise kaza denir.”32 Burada geçmiş ders kitaplarındaki kader tanımının dinî bir terim olarak yer bulduğu görülmektedir.
Kazayı ise Mâturîdî şöyle tarif eder: Cenab-ı Hak'kin ezelde irade ve takdir buyurmuş olduğu şeylerin, zamanı gelince her biri. sini ezeldeki ilim, irade ve takdirine uygun bir şekilde îcâd edip yaratmasına kaza denir ki, bu da Yüce Allah'ın Kudret ve Tekvîn sıfatlarına râcîdir.
KADER. Allah'ın nesneleri ve olayları özellikle sorumluluk doğuran beşerî fiilleri, ezelde planlayıp zamanı gelince yaratması anlamında terim.
- Kader ile ilgili tanım olarak "Kainatta olacak şeylerin zamanını, yerini, özelliklerini ve nasıl olacağını Allah'ın ezelde bilmesi ve takdir etmesine denir.” deniyor.
Allah'ın nesneleri ve olayları özellikle sorumluluk doğuran beşerî fiilleri, ezelde planlayıp zamanı gelince yaratması anlamında terim.
Kadere iman; Allah'ın evreni ve içindeki varlıkları belirli bir plan, ölçü ve düzene göre yarattığına imandır. Allah'ın ilim, irade ve tekvin (yaratma) sıfatları vardır. O, her şeyi bilir ve dilediğini dilediği zaman yaratabilir.
Tanrı'nın en temel niteliklerinden biri kuşkusuz yaratıcı olmasıdır. O'nun yaratıcı olması her şeyin nedeni anlamında tüm varlığı önceleyen ezelî/kadîm bir varlık olduğunu göstermektedir.
Kıdem, Allah'ın varlığının evveli ve başlangıcının bulunmaması, Allah'ın ezelî ve kadîm olması demektir. Bu sıfat, Allah'ın yaratılmamış olduğunu, O'nun olmadığı hiçbir zamanın bulunmadı- ğını ifade eder.
Nitekim bazı rivayetlerde ilk yaratılan varlığın kalem olduğu belirtilirken diğer bazı rivayetlerde Allah'ın ilk yarattığı şeyin akıl veya bir cevher olduğu bildirilmiştir. Bu ise akıl, kalem ve cevherin aynı şey olduğunu gösterir.
