(din) Cehennemin en aşağı tabakasındakiler.
Esfeli safilin, bir kişinin düşebileceği en aşağılık mertebedir. Yani İslam anlayışına göre hayvandan da daha aşağıda bir mertebede olma hal ve durumunu ifade eder.
İnsan, dünyadaki yaşamı itibariyle esfeli safili ile alayı illiyin arasında bir yaşam sürer. Yani insan yaşam tarzı itibariyle hayvanlardan daha aşağı bir seviyeye düşebileceği gibi alayı illiyin seviyesine de çıkabilir. Doğal olarak esfeli safilin teriminin zıddı alayı illiyindir.
Esfel-i sâfilîn: Aşağıların en aşağısı, cehennem.
Bunun netîcesinde de insanların, aşağıların en aşağısı demek olan “esfel-i sâfilîn” ile yücelerin en yücesi olan “âlâ-yı illiyyîn” arasında, hak ettikleri bir mevkîde bulunmalarını murâd etmiştir.
Sözlüklerde ahsen-i takvîm en güzel yapı, düzenleme; esfel-i sâfilîn ise sefillerin en sefili, aşağıların en aşağısı, cehennemin en derin azap yeri anlamlarında kullanılmıştır.
Alâ-yi illiyyîn; “yücelerin en yücesi; en ileri nokta; cennetteki üstün makam”, esfel-i sâfilîn ise “aşağıların aşağısı, sefillerin en sefili, cehennemin en derin azap mahalli” şeklinde tarif edilmiştir. Bu birinci manada, daha çok cennet ve cehennem makamlarına işaret ediliyor.
"Sonra onu aşağıların aşağısına, “esfeli sâfilîn"e indirdik." (Tin Suresi - Ayet 5 ) Bir bomba sesiyle uyanan Filistinli bebeğe yapılan yorumlar, bu ayeti hatırlattı.
ESFELE SAFİLİN'in ne demek olduğunu merak edenlerinizin ise yazının bitimine kadar sabırlı olmasını dileyerek, kalemi Zeynep Özen Okumuş' a bırakıyorum; "Muhakkak ki biz insanı en güzel bir biçimde yarattık."/ Tin süresi 4. Ayet. İnsan eşref-i mahluktur, yani mahlukatın en şereflisidir.
1. Yüksek olmayan, aşağı: “Taraf-ı sâfil.” 2. sıf. ve i. Alçak, aşağılık, sefil (kimse): Bugün gālip gelip de sen ne buldun söyle ey gāfil / Ne yolda i'tilâ etsen yerin bir hufredir sâfil (Abdülhak Hâmit'ten).
İman etmezse ya da iman ettiği halde, kulluk vazifesini yerine getirmezse, ulvi hakikatlerden uzak kalarak nefsinin süfli arzularının peşinden giderse, “esfel-isafilîne” düşer, zelil bir mahluk olur.
