STK'lar; toplumsal katılımı artırmak, sivil ve kültürel değerleri korumak ve geliştirmek gibi sivil toplum başlığı altında bulunan, daha az görünülürlüğü olan ancak önemli görevler üstlenirler. Sanat ve kültürden sağlık ve eğitime uzanan birçok alanda faaliyet gösteren STK'lar sivil toplumun kurumsallaşmış yapılarıdır.
STK'lar, toplumun çeşitli kesimlerini bir araya getirerek, toplumsal sorunları ele almak, çözüm önerileri sunmak ve değişim yaratmak için önemli bir rol oynarlar. Sivil toplum kuruluşları, genellikle eğitim, sağlık, çevre koruma, insan hakları, kadın hakları, çocuk hakları gibi alanlarda çalışır.
Aile ile devlet arasında yer alan, toplumsal örgütlerin şahsında somutlaşmış olan, gönüllü birlikteliğe dayalı genişçe bir alanı ifade etmek üzere kullanılan bir kavramdır.
Tablo 1'de yer alan statülerine göre sivil toplum kuruluşları incelendiğinde, 2020 yılı itibariyle 121.720 dernek, 5.775 vakıf, 604 sendika, 3.003 oda ve 53.259 kooperatif bulunmaktadır. Toplamda 184.361 sivil toplum kuruluşu olduğu görülmektedir.
Tüm sivil toplum kuruluşları, gelirleri için çeşitli kaynaklara bel bağlarlar. Bu kaynaklardan bazıları bireyler, vakıflar, şirketler, yerel ve hükümetlerdir. Bazı sivil toplum kuruluşları, belirli hizmet türleri için ücret alır ve bazıları gelir elde etmek için ürün veya hizmet satışı yapar.
Başka bir deyişle, STK'lar ne devletten bağımsızdır; ne de devlet örgütleridir.
Dernek kurucularının fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Bir derneğin kurulabilmesi için en az 7 gerçek kişiye ihtiyaç vardır. Dernekler, kuruluş bildirimini, dernek tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülki amirine verdikleri anda tüzel kişilik kazanırlar.
Sivil toplum örgütlerinin temel amacı temsil ettiği kitlenin hukuki haklarını savunmak, ekonomik destek sağlamak, demokratik menfaatlerini anlatmak, doğal afetlerde ekipman sağlamak, sağlık hizmeti vermek, arama kurtarma çalışmalarına katılmak ve çevreyi korumaktır.
Sivil toplum örgütleri oda, sendika, vakıf ve dernek adı altında faaliyet gösterir.
Dernekler Dairesi Başkanlığı, 13.09.2018 tarih ve 30534 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 17 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'ne dönüştürülmüştür.
