Not 1: Bazı durumlarda fiillere getirilen -ş ekleri işteş olmaktan ziyade fiile, yeni bir duruma geçmek, değişmek anlamları katar. Bazı kaynaklarda, bu anlama gelecek şekilde oluşan fiillere nitelikçe işteş fiiller adı verilmektedir. Örnek: Güneşte fazla kaldığı için teni esmerleşmiş.
Ömer Demircan, işteşliği “Bir eyleme katılan (en az) iki kişiden her ikisi de o eylemi karşılıklı olarak ya da birlikte yapan ve aynı zamanda o eylem den karşılıklı olarak ya da birlikte etkilenen işlevli ise, o eylemin anlattığı yüklem işteş olur. ” diye tanımlamaktadır (Demircan, 2003, s. 120).
Özne - yüklem etkileşimine göre fiiller dört ana başlıkta toplanır. 1- Etken fiiller (yapmak, etmek, bulmak) 2- Edilgen Filler (Yapılmak, katılmak, sunulmak) 3- Dönüşlü fiiller (gücenmek, darılmak, kırılmak 4- İşteş Fiiller (Çatışmak, Kavuşmak, Buluşmak).
İşteş fiilerde eylem birden fazla özne tarafından birlikte ya da karşılıklı yapılır. Fiili işteş yapabilmek için Türkçede -ış-, -iş-, -ş-, -uş- veya -üş- eki kullanılır.
“Öpüşme eyleminin anlık oluşu, iş yerinde müşteri bulunmayışı, bir başka işçinin de görmeyişi göz önünde tutulduğunda, olayın bu şekliyle iş düzenini bozucu nitelikte bir eylem olarak kabulü, ağır bir sonuç olup, ölçülülük ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.
Konuşmak bir işteş fiil. Bir sözün aynı anda hem söylenmesi hem de dinlenmesi demek. İnsan kendi kendine konuştuğunda dahî, hem söyleyen hem de dinleyen olarak işteş bir fiil gerçekleştirmiş olur. Bu anlamıyla konuşmak, söz söylemeden farklı olarak bir muhatabın olmasını ifade eder.
İşteş fiiller geçişli fiillerden yapılmışsa birkaç öznenin nesneye yönelik karşılıklı ilişkisi ortaya çıkar: görüşmek, yazışmak, anlaşmak. Geçişsiz fiillerden meydana gelen işteş fiil çatılarında öznenin diğer öznelerle birlikte yerine getirdiği hareket belirtilir: gülüşmek, kaçışmak, uçuşmak.
(birlikte) 3. "savaş, barış, konuş, değiş, tartış" fiilleri ise işteş kökenli fiillerdir.
d) İşteş Fiil
-Fiilde bildirilen işin birden fazla kişi tarafından yapıldığını; işi beraber ya da karşılıklı yaptıklarını bildiren fiillerdir. “-°ş” ekiyle yapılır. * Ya “birlikte” ya da “karşılıklı” anlamı katar.
Türkçe'deki etken çatı, işi gerçekleştiren özneyi net bir şekilde belirtir. Özne, işi yapan kişiyi veya nesneyi açıkça ifade eder. Etken çatılı fiiller genellikle kök biçimindedir ve öznenin rolü cümlenin anlamını netleştirir. Diğer yandan, Türkçe edilgen çatıda işi yapan özne belirsizdir, ve gerçek özne yoktur.
Yukarıda her ne kadar cümle içinde nesne olmasa da fiile sorulacak olan “ne, neyi ve kimi” sorularına herhangi bir yanıt alabildiğimiz için, altılı çizili olan fiiller çatı bakımdan geçişli fiile birer örnektir.
Ad. -(i) n- (sev-in-) ; -(i) l- (sev-il-) ; -(i) ş- (sev-iş-) ; -(i) t- (kapa-t-) ; -(i, e) r- (geç-ir-, gid-er-) , -dir- (sev-dir-) , -dirt- (sev-dir-t-, yap-tır-t-) vb.
Nedir
Beloc 50 Mg Nedir Ne İçin Kullanılır
Dikdörtgen vücut tipi nedir
Doenza Nedir Ne İçin Kullanılır
11 sınıf fizik skaler büyüklük nedir
Albumin Anormalliği Nedir
Dik doğruların eğimi çarpımı nedir
Nikah tazeleme nedir
Ham nedir din
Özel dershane nedir
5 ana renk nedir
Eve Kumru girmesi nedir
Etamin işi nedir
İpek keten kumaş nedir
Eğitim nedir ve önemi nelerdir
Sol böbrekte grade 2 hidronefroz nedir
Les gevşekliği nedir
Tek başına filminin konusu nedir
H2O bileşiğinin adı nedir
Türk Dil Kurumu nedir kısaca özeti
Hario v60 nedir
Polar içlik nedir
Micardis nedir, ne için kullanılır
1111.11 meslek kodu nedir
Bitirme projesi nedir
Kaçıngan nedir
Solvatasyon nedir kısaca
Mor şapka nedir
5 bölü 5 nedir
Usaş açılımı nedir
Acetudil Nedir Ne İçin Kullanılır
Biyoloji hücre nedir kısaca
Allahın isimleri kaç tanedir
Gölge kimlik nedir
Aile hayatı nedir
Dışişleri meslek memurluğu nedir
Nyan Cat olayı nedir
Nedir antoloji
Bakara suresi 103. ayet nedir
Giysi diğer adı nedir
Girişimcilikte başarısızlığın ana sebebi nedir