Not 1: Bazı durumlarda fiillere getirilen -ş ekleri işteş olmaktan ziyade fiile, yeni bir duruma geçmek, değişmek anlamları katar. Bazı kaynaklarda, bu anlama gelecek şekilde oluşan fiillere nitelikçe işteş fiiller adı verilmektedir. Örnek: Güneşte fazla kaldığı için teni esmerleşmiş.
Ömer Demircan, işteşliği “Bir eyleme katılan (en az) iki kişiden her ikisi de o eylemi karşılıklı olarak ya da birlikte yapan ve aynı zamanda o eylem den karşılıklı olarak ya da birlikte etkilenen işlevli ise, o eylemin anlattığı yüklem işteş olur. ” diye tanımlamaktadır (Demircan, 2003, s. 120).
Özne - yüklem etkileşimine göre fiiller dört ana başlıkta toplanır. 1- Etken fiiller (yapmak, etmek, bulmak) 2- Edilgen Filler (Yapılmak, katılmak, sunulmak) 3- Dönüşlü fiiller (gücenmek, darılmak, kırılmak 4- İşteş Fiiller (Çatışmak, Kavuşmak, Buluşmak).
İşteş fiilerde eylem birden fazla özne tarafından birlikte ya da karşılıklı yapılır. Fiili işteş yapabilmek için Türkçede -ış-, -iş-, -ş-, -uş- veya -üş- eki kullanılır.
“Öpüşme eyleminin anlık oluşu, iş yerinde müşteri bulunmayışı, bir başka işçinin de görmeyişi göz önünde tutulduğunda, olayın bu şekliyle iş düzenini bozucu nitelikte bir eylem olarak kabulü, ağır bir sonuç olup, ölçülülük ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.
Konuşmak bir işteş fiil. Bir sözün aynı anda hem söylenmesi hem de dinlenmesi demek. İnsan kendi kendine konuştuğunda dahî, hem söyleyen hem de dinleyen olarak işteş bir fiil gerçekleştirmiş olur. Bu anlamıyla konuşmak, söz söylemeden farklı olarak bir muhatabın olmasını ifade eder.
İşteş fiiller geçişli fiillerden yapılmışsa birkaç öznenin nesneye yönelik karşılıklı ilişkisi ortaya çıkar: görüşmek, yazışmak, anlaşmak. Geçişsiz fiillerden meydana gelen işteş fiil çatılarında öznenin diğer öznelerle birlikte yerine getirdiği hareket belirtilir: gülüşmek, kaçışmak, uçuşmak.
(birlikte) 3. "savaş, barış, konuş, değiş, tartış" fiilleri ise işteş kökenli fiillerdir.
d) İşteş Fiil
-Fiilde bildirilen işin birden fazla kişi tarafından yapıldığını; işi beraber ya da karşılıklı yaptıklarını bildiren fiillerdir. “-°ş” ekiyle yapılır. * Ya “birlikte” ya da “karşılıklı” anlamı katar.
Türkçe'deki etken çatı, işi gerçekleştiren özneyi net bir şekilde belirtir. Özne, işi yapan kişiyi veya nesneyi açıkça ifade eder. Etken çatılı fiiller genellikle kök biçimindedir ve öznenin rolü cümlenin anlamını netleştirir. Diğer yandan, Türkçe edilgen çatıda işi yapan özne belirsizdir, ve gerçek özne yoktur.
Yukarıda her ne kadar cümle içinde nesne olmasa da fiile sorulacak olan “ne, neyi ve kimi” sorularına herhangi bir yanıt alabildiğimiz için, altılı çizili olan fiiller çatı bakımdan geçişli fiile birer örnektir.
Ad. -(i) n- (sev-in-) ; -(i) l- (sev-il-) ; -(i) ş- (sev-iş-) ; -(i) t- (kapa-t-) ; -(i, e) r- (geç-ir-, gid-er-) , -dir- (sev-dir-) , -dirt- (sev-dir-t-, yap-tır-t-) vb.
Nedir
Badal nedir
Glob nedir göz
Kazan Bey'in oğlu Uruz'un tutsak olması konusu nedir
Grizu patlaması nedir nasıl olur
Bakara suresi 261 ayette anlatılmak istenen nedir
Yığma karkas yapı nedir
Çevirmeli telefon numarası nedir
120S kumaş nedir
Kamel nedir
Oksijenin donma noktası nedir
Ev iye nedir
15 ile bölünebilme kuralı nedir
Takım çalışması nedir kısaca
4 bir yanı su ile çevrili kara parçası nedir
Sorcerer nedir
Ağrı bandı nedir
Brit nedir giyim
Biyomühendislik bölümü nedir
Kromatit nedir kısaca 10 sınıf
Dhy nedir
Şems'in 40 gün kuralı nedir
Deri rugan nedir
Strateji nedir örnek
Gümüşhane'nin kökeni nedir
Genetik bölümü nedir
Alüminyum kütle numarası nedir
Ayrıntılı tam teşbih nedir
Sermaye Piyasası Kurulu görevi nedir
Öğretmen olmanın amacı nedir
Cefaks Nedir
Kanserde progresyon nedir
En eski cami nedir
Gerekçe açıklamak nedir
Toprak düzenleyici nedir
Kayın ok ve yayı sembol olarak kullanılmasının sebebi nedir
3 sınıf sayı değeri nedir
Capsair Nedir
Demokrasi endeksi puanı nedir
Değer nedir sosyal psikolojide
1 mayıs önemi nedir