Dinin temel gayesi Allah'ın tek olduğunu ve tek yaratıcı olduğunu göstermektir. İnsanların huzur ve barış içinde yaşaması gerektiğini anlatmak da dinin temel gayeleri arasındadır. Bunların için din, can, akıl, nesil, mal ve sağlığın korunması da bulunur.
Her çağda insanların bu temel arzularını gerçekleştirip yaşatacak mükemmelliğe sahip olan İslâm dininin, ilk ve nihai gayesini gerçekleştirmek üzere ortaya koyduğu beş “Temel Değeri” vardır. 1) Hayatın/Canın korunması 2) Aklın korunması 3) Dinin korunması 4) Malın korunması 5) Namusun-Neslin korunması.
Bu şartlar sırasıyla: Şehâdet etmek, namaz kılmak, zekât vermek, oruç tutmak ve hacca gitmektir.
Bunlar sırasıyla can, din, akıl, mal ve nesildir. Bu beş ilkeye ''Zarurat-ı Diniyye'' ve ''Zarurat-ı Hamse'' adı verilir. İslam fıkhında da geçen bu kavramlar korunması gereken beş temel haktır.
İslâm dininin korumayı amaçladığı beş temel unsur vardır. Bunlar; din, akıl, can, mal ve nesil güvenliğidir. Zarurât-ı hamse olarak da ifade edilen bu hususlar her insanın eşit şekilde sahip olduğu güvenlik haklarıdır.
Dinin temel gayesi Allah'ın tek olduğunu ve tek yaratıcı olduğunu göstermektir. İnsanların huzur ve barış içinde yaşaması gerektiğini anlatmak da dinin temel gayeleri arasındadır. Bunların için din, can, akıl, nesil, mal ve sağlığın korunması da bulunur.
Namaz kılmak, Zekât vermek, Hacca gitmek, Oruç tutmak.”
İtaat, teslimiyet, hizmet, ibadet. Bakara sûresinde yer alan, “Allah sizin için din seçti” (2/132) meâlindeki âyette geçen din bu anlama örnek teşkil eder.
Dinin gayesi, tüm insanlığa dünya ve ahiret mutluluğuna giden yolu göstermektir. Yüce Allah, insanlığın doğuşundan itibaren hiçbir milleti dinsiz bırakmamış, kendilerine dinlerini tebliğ etmek üzere zaman zaman peygamber göndermiştir.
İbadetler; İslâm'ın temel rükunları, namaz, oruç, hac ve zekâttır. Beşerî ilişkilere ilişkin esaslar ise adalet, istişare, emaneti ehline vermek, kardeşlik, çalışmak, infak, evlilik gibi esaslardır. İman ve amelin somutlaştığı yani bir şahısta ete kemiğe büründüğü İslâm ahlakının esasları ele alınmıştır.
İslam'ın temelinde, "tek ilah olarak Allah'a, O'nun eşi ve benzerinin olmadığına inanmak" anlamına gelen tevhit inancı yatmaktadır. İslam'ın ana kaynağı olan Kur'an'ın dışında Muhammed'in hayatı, davranış tarzı (sünnet) ve sözleri (hadis) de çoğu Müslüman için bağlayıcı bir öneme sahiptir.
Bunları da İslam bilginleri şu beş başlıkta sistemli bir şekilde ifade edip dinin, canın, neslin, aklın ve malın korunması başlıklarında toplamışladır.
