Karagöz adı ile yaygın olarak bilinen bu oyuna, halk arasında “Hacivat” denildiği de bilinmektedir. Teknik olarak obje yansıtma tiyatrosu olarak da tanımlanabilmektedir. Akademik ortamda ise günümüze kadar gölge oyunu olarak ele alınmıştır. Gölge oyununun kaynağı Güneydoğu Asya ülkeleri olarak kabul edilir.
Bölümleri. Türk Gölge tiyatrosu olarak bilinen Karagöz-Hacivat oyunları dört bölümden oluşur.
Cami inşaatında çalışan demirci ustası Kambur Bâli Çelebi (Karagöz) ile duvarcı ustası Halil Hacı İvaz (Hacivat) arasında geçen nükteli konuşmaları dinlemek isteyen işçilerişi gücü bırakıp onların etrafında toplanır, bu yüzden de inşaat yavaş ilerlermiş. Bu durumu öğrenen padişah her ikisini de idam ettirmiş.
Gölge oyunu, geleneksel olarak hayvan derilerinden kesilerek hazırlanmış insan, hayvan, eşya gibi figürlerin bir ışık kaynağı önünde oynatılarak, gölgelerinin gerdirilmiş, beyaz bir perdeye düşürüldüğü gösteri sanatıdır.
Karagöz ve Hacivat; taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur.
Geleneksel Türk gölge oyununun en tanınmış oyuncuları Karagöz ve Hacivat'tır. Bu popüler karakterler, yüzyıllardır düşünceyi eğlendirmek ve kışkırtmak için kullanılmıştır. İlk önce geleneksel Türk folklorunda ortaya çıktılar. Perde ve ışık düzenine sahip sahnede Karagöz ve Hacivat'ın gölge oyunları oynanıyor.
Fasıl bölümü karagöz oyunlarının en önemli ve uzun süren bölümüdür, mukaddime ve muhavere bölümleri bazı istisnalar dışında sadece karagöz ve Hacıvat arasında geçer, fasıl bölümünde ise bir olay örgüsü gelişir ve olayların akışına uygun olarak diğer tipler de oyuna dahil olurlar.
Sultan'ın üzüldüğünü gören Şeyh Küşteri, Karagöz ve Hacivat'ın suretlerini yaparak perdede oynatır. Bu yüzden Karagözcüler, bu sanatın yaratıcısı olarak Şeyh Küşteri'yi pirleri kabul ederler.
Karagöz demirci ustası iken hacivat ise duvarcı ustasıdır. İnşaatın yavaş ilerlemesinden sorumlu tutulup idam edilmişlerdir . Karagöz ve Hacivat taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan , 2 boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur . Karagöz oynatıcısına kurgusal, hayalbaz denir .
Karagöz aptal ve saf birisi olmasına rağmen her zaman Hacivat'ı ve diğerlerini kandırmayı, onların üstesinden gelmeyi başara bilmektedir.
