Fitnenin tarifi “Fitne” kelimesi, lügatte attın ve gümüşün iyisini kötüsünden ayırt etmek için ateşe atıp eritmek mânâsına gelen “Fe-te-ne” fiilinden türemiş bir isimdir. Kelime zamanla daha geniş mânâlar kazanarak, iptila, tecrübe, imtihan, insanın ateşe atılıp azap edilmesi gibi mânâlarda kullanılmıştır.
Büyük fitne (el-fitnetu'l-kübrâ) İslam literatüründe peygamber sonrasında Müslüman toplumunda patlak veren iç savaş için kullanılan bir kavramdır. İslam'ın kuruluşu için sergilenen büyük fedakârlıklar ile kanlı hesaplaşmaları içeren trajedilerin kurucu ilk nesilde (sahabe) birleşmiş olması, krizi merkeze taşımıştır.
Kur'an-ı Kerim'de böyle değişik manalarda kullanılmış olan fitne kelimesi dilimizde insanlara fenalık yapmak, onları belaya uğratmak ve genelde toplumda kargaşa çıkarmak gibi kötü fiil ve davranışlar için kullanılmaktadır.
İslâmî literatüre göre kıyametin büyük alâmetlerinden biri. Kozmolojik düzenin bozulmasından önce meydana gelecek olan ve bu sürecin jeolojik zaman ölçüsüyle yaklaştığına işaret eden belirtiler. Kur'ân-ı Kerîm'de Bedir Gazvesi veya kıyamet günü için kullanılan bir tabir.
Taberî, Arap dilinde fitnenin asıl anlamının “deneme ve sınama”, özellikle de “ateşe atarak deneme” olduğunu hatırlatır ve öteki kullanımların temelde bu mâna ile ilişkili bulunduğuna işaret eder.
“Hz. Peygamber buyurmuştur ki: Habeşliler sizinle uğraşmadıkça sizde onlarla uğraşmayınız, (Hele) Türkler size dokunmadığı sürece siz de Türklere (sakın) dokunmayınız"[40]. Cüveynî ise aynı hadisi; “ Türkler size dokunmadıkça sizde Türklere Dokumayınz. Zira onlar çok sert ve haşin tabiatlı kimselerdir.
“Ahir zamanda ümmetim üzerine şiddetli bir belâ zuhur eder. Bundan ancak Allah'ın dinini tanıyıp,anlayıp, tasdik eden ve onun için eli,dili, ve kalbi ile mücadele edenler kurtulur.”
Zira her kim cemaatten bir karış ayrılır da bu halde ölürse câhiliye ölümü ile ölmüş olur.”18 “… Her kim elini itaatten çekerse kıyamet gününde Allah'a hiç bir hücceti olmadığı halde kavuşur. Ve her kim boynunda bir biat olmadığı hal- de ölürse, câhiliye ölümü ile ölür.” Nesâî'nin bu lafız ve manada Cündüb b.
Fakir olan kardeşe zekât verilebilir. Kardeş çocuğu, amca, dayı, hala ve bunların çocukları da böyledir (Merğinânî, el-Hidâye, 2/224; İbnü'l-Hümâm, Fethü'l-kadîr, 2/275; İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 2/353-354).
Allah, kâinattaki her şeyi dengeli bir şekilde yaratmıştır. Kur'an-ı Kerim, bu dengenin korunmasının önemini vurgular ve aşırılıklardan sakınmayı öğütler. Kur'an'da, denge bozulmaları ve aşırılıklar “fitne” olarak adlandırılır.
