- Deneme, yazarın belli bir konuda görüşlerini kısa biçimde anlattığı edebiyat türüdür. Denemelerde edebiyat, sanat, insanlar, gelenekler, hatta gülünç olaylar gibi değişik konular ele alınabilir. Örneğin, İngiliz yazar Charles Lamb 19. yüzyılın başlarında, "Domuz Rostosu Üzerine" adlı bir deneme yazmıştı.
Denemede bilimsel yazılardaki kuruluk ve şematiklik bulunmaz. Düşünce, şiirsel, akıcı, samimî bir üslûpla sunulur. Bu bakımdan deneme yazılarının geniş halk yığınlarınca kolayca ve rahatlıkla okunabilme özelliği vardır. Deneme yazarı, yazısını yazarken bir anlamda kendi kendisiyle diyalog içindedir.
Deneme, yazarı tarafından belirli bir konu seçilerek kişisel görüşlerini bildirdiği kısa türdeki bir yazı türüdür. Denemelerde konu sınırlılığı olmadığı gibi, edebiyat, siyaset, din, gündelik yaşam, spor, sanat gibi çok sayıda konuyla ilgili deneme yazılabilir.
Denemeler için bir konu sınırlaması yoktur. Yazan kişi özgürce bir konu seçer ve o konu hakkındaki fikirlerini aktarır. Denemeleri diğer fikir yazılarından ayıran en önemli özellik, soyut ancak evrensel konuların işlenebilmesidir. Denemelerde aşk, ahlak, etik, güzellik, kültür gibi konulara rastlamak mümkündür.
Makale gibi düşünce aşamasından geçerek yazılır. Fakat makaleden kısa yazılardır. Yazar denemesinde anlattıklarını kanıtlamak zorunda değildir. Bilimsel olmaktan çok kişisel görüşünü yansıtır ve açıklar, okuyucusunu kendisi gibi düşündürme kaygısı yoktur.
Denemeyi ilk kez bir tür olarak ortaya koyan, Fransız yazar Montaigne'dir. Montaigne'nin Denemeler adlı eserinin ortaya çıkmasında Aydınlanma Çağı'nda meydana gelen düşünsel gelişmeler ve hümanizm etkili olmuştur.
Deneme yazım kuralları arasında yazarın kendi ile konuşması ya da dertleşmesi gerektiği de belirtilebilir. Yazarın anlattıklarını kanıtlama gibi bir planı olmamalıdır. Deneme okuyucularının da aynı görüşe katılması gerektiği savunulmamalıdır. Çok akıl da kalan ve unutulmayan deneme türleri bulunmamaktadır.
Deneme birey ya da toplum yaşamının bilimsel ya da güncel bir konusu üzerine anlaşılması kolay, ancak sanat ve bilgi düzeyi bakımından derinlikli, düşünce boyutuyla olduğu kadar duygu ve estetik yönden de doyurucu, bilinçli bir öznellikle kaleme alınmış bir edebiyat türüdür.
Bir yazarın herhangi bir konu üzerinde, özel görüş ve düşüncelerini iddiasız, kesin kurallara varmaksızın anlattığı yazılara deneme denir. > Denemede konu sınırlaması yoktur. Yazar, iste¬diği konuyu ele alıp işleyebilir. > Yazarın anlattıklarını kanıtlama kaygısı yoktur. >
Deneme yazısında soru sorulur mu? Deneme türünde soru sorulur ancak bu sorular sohbet gibi karşısındakinden bir cevap bekleyen sorular değildir. Deneme yazarı bir konuya dikkat çekmek için bir soru cümlesi öne sürerse kendi sorusunu kendisi yanıtlayıp yazıya devam eder.
