Deve güreşlerinde kullanılan tek hörgüçlü erkek deve tülü (tüylü); buhur denilen çift hörgüçlü erkek devenin yoz denilen tek hörgüçlü dişi deveyle çiftleştirilmesinden elde edilmektedir. Bu develer yalnızca güreş için yetiştirilir.
Güreş develeri "buhur" adı verilen çift hörgüçlü erkek deveyle tek hörgüçlü yoz dişi devenin çiftleşmesinden meydana gelen erkek devedir. Bu develere tülü adı verilir.
yurdumuzda 1.315 deve bulunmaktadır (Yarkın, 1965; Aydın 2003; Anonim 2014a, Yılmaz ve ark., 2013). Günümüzde Türkiye'de yetiştirilen develerin çok az bir kısmı Antalya, Mersin ve Muğla vilayetlerinde göçer halde yaşayan Yörükler tarafından yük hayvanı olarak kullanılmaktadır (Şekil 1.).
Yayılım ve yaşam alanı Eski Dünya develerinin memleketi Asya kıtasıdır, tek hörgüçlü deve Arap Yarımadası'ndan ve çift hörgüçlü deve Orta Asya'dan gelmektedir. Çok faydalı ev hayvanları oldukları için, insanlar tarafından geniş bir coğrafyaya yayılmışlardır; özellikle Kuzey Afrika ve Avustralya'da yaygındırlar.
Lök deve on yaşından sonra koca deve olarak isimlendirilir (Hacıhamdioğlu, 1997, s. 12).
Türkçede tütsü, Farsçada buhur olan bu kelime (Kuşoğlu 1987: 34) İbranicede “ketöreth”, Arapçada “takattur”, Grekçede “thyos, thymiama” ve Latincede “tüs, türis” gibi farklı şekillerde adlandırılmıştır (Erdem 1992a: 383). Buhur, çok eski zamanlardan beri kullanılagelmiştir.
Yine Câhiliyye Arapları “bahîre” adını verdikleri bazı dişi develerden faydalanmayı günah sayar ve onları tanrılarına adayıp serbest bırakırlardı. Hastalıktan kurtulma, kaybolan birinin bulunması veya geri dönmesi, bir dileğin gerçekleşmesi gibi durumlar için adanan deveye de “sâ'ibe” denirdi.
Tek hörgüçlü deve (Camelus dromedarius), devegiller (Camelidae) familyasından bir deve türü. Tek hörgüçlü deve ya da Hecin devesi, iki hörgüçlü deveden daha ince yapılı, bacakları daha uzun, kılları daha kısadır. Omuz yüksekliği 2 metreyi bulur. Rengi de siyahtan beyaza kadar değişir.
Tüylü devenin erkeğine "Besrek", dişisine "Maya" denir.
Hz. İdris (as) İle Azrail'in (as) Tüyler Ürperten Cennet Kıssası - YouTube.
